Pro(b2c)lem

Türkiye’de e-ticaret ya da daha spesifik olarak b2c (business to consumer) pazarının boyutlarının ve getirisinin tatmin edici olduğu söylenemez. Günümüz ekonomik verilerine ve tam olarak olgunlaşmamış istatistikî verilerine göre, Türk e-ticaret sisteminin büyük çaplara ulaşamadığını görüyoruz. Daha önceki . . . → Read More: Pro(b2c)lem]]> www.webgirisim.com ‘un Aralık sayısında yayımlanan, Türk e-ticaret sisteminin büyük ağabeyi dediğim b2c’lerin tüketici gözünden sorunlarını irdeleyen  yeni makalem.

Pro(b2c)lem

Türkiye’de e-ticaret ya da daha spesifik olarak b2c (business to consumer) pazarının boyutlarının ve getirisinin tatmin edici olduğu söylenemez. Günümüz ekonomik verilerine ve tam olarak olgunlaşmamış istatistikî verilerine göre, Türk e-ticaret sisteminin büyük çaplara ulaşamadığını görüyoruz. Daha önceki yazılarımda da üzerinde durduğum üzere sadece BKM (Bankalar arası Kart Merkezi) verilerine dayanarak tahminlenen bir e-ticaret büyüklüğünden bahsediyoruz. Kısaca hatırlatmak gerekirse; BKM 2007 yılında yaklaşık 5,5 mia. YTL civarında bir işlem hacminin gerçekleştiğini söylüyor. Ancak, BKM ölçümlemeyi e-ticaret yaptığını kabul ettiği şirketlerin kredi kartları toplam cirosuna göre yapıyor.

Burada, Birinci handikap: Kredi kartı kullanımın e-ticaret işlemlerinde %100 ağırlıklı bir ödeme metodu olmaması (tahminler b2c işlem ağırlıklarına bakılarak %85 civarında kredi kartı kullanımı yapıldığı yönünde)

İkinci handikap ise, BKM’nin e-ticaret işletmesi olarak kabul ettiği işletmelerin büyük çoğunluğunun MoTo (mail order-telephone order) diye tanımlanan kartın fiziksel olarak kullanılmadığı işlemleri gerçekleştiriyor olmalarıdır. Bu durumda bir sigorta acentesinden telefonla aldığınız bir poliçe ya da hizmetin bedeli de e-ticaret harcamalarına dahil oluyor.

Özetle, Türk e-ticaret sistemin yeterli büyüklükte olmadığını, şişirildiği aşikâr bir istatistikî veriye bakarak dahi söyleyebiliyoruz. Aslında bu ayki konumuz e-ticaret sisteminin hacmini tartışmaktan ziyade. Belki de e-ticaret sisteminin en ağır ağabeylerinden biri olan b2c’lerin hem satıcı hem de tüketici gözündeki sorunlarını irdelemek ve burada bazı önerileri dile getirmek olacak.

SORUNLAR NELER?

Tüketici gözüyle bakıldığında piyasada yer alan on-line satıcıların -büyük birkaç tanesi hariç- çok güvenilir bir imaj çizemedikleri görülüyor. Tüketici, internet ortamında gördüğü bir ürünü alırken;

- Acaba ürünüm gönderilecek mi?

- Stokta kalmamış mazeretini duyacak mıyım?

- Gönderim zamanında yapılacak mı? (Çok bekletilecek miyim?)

- Gönderilen ürün doğru ve ayıpsız olacak mı?

- Kredi kartımı kullanırsam kart bilgilerim kopyalanır mı?

- Ürünle ilgili bir sorun yaşarsam ya da geri vermek istersem sorun yaşar mıyım?

Gibi birçok soruyla yüzleşir ve genelde çok deneyimli değil ya da sürekli alışveriş yaptığı bir site değilse, alışverişten vazgeçer.

B2c pazarında yer alan satıcıların gözüyle baktığımızda ilk karşılaşılan sorular ve sorunlar;

•     Bankalardan POS alabilir miyim?

•     Faiz oranlarım çok yüksek. Maliyetlerimi arttırıyor!

•     Müşteriye önerebilecek farklı ödeme alternatifleri yok!

•     Sektörde neler oluyor bilmiyorum?

•     Kalifiye personel eksikliği çekiyorum.

•     Stoklu çalışsam bir dert, çalışmasam bir dert!

•     Kargo firmalarıyla entegrasyon sorunu yaşıyorum.

Belki bu liste daha da uzar. Görüldüğü gibi sektörde hem alıcı hem de satıcı tarafında sorunlar oldukça fazla. Gelin bunları masaya yatıralım.

GÜVEN

Yapılan bir çok anket Türkiye’de tüketicilerin internetten alışveriş yapılabileceğini bildiklerini (figür-1) ancak bunu gerçekleştirme konusunda tereddüt ettiklerini, çoğunlukla güven duymadıklarını gösteriyor. Özellikle yıl boyunca kapatılan on-line alışveriş sitelerinin haberleri (altivi.com, shobbo.com, weblebi.com, tio.com.tr v.s) zaten olmayan güven ortamına tuz biber ekliyor.  

Figür-1 Türk internet kullanıcısının internetten alışveriş yapılabileceği farkındalık düzeyi. Türkiye_internet_raporu2007 Aytaç MESTÇİ)

Peki ne yapmalı?

Öncelikle, sektörde yer alan tüm satıcıların bir araya gelerek güven inşa edecek çalışmaları ivediyle masaya yatırmalılar. Bunun çok kolay olmayacağı özellikle b2c bacağında firmaların bir araya gelip örgütlenerek ortak bir çalışmayı kolay-kolay ortaya çıkaramayacaklarını düşünüyorum maalesef. Örneğin, geçen sene kurulan ETİD (Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneği) kendisinden beklenen sektöre tercüman olabilecek bir performansı henüz gösteremedi.

Güven, hakikaten kazanılması zor ancak çok mukaddes bir değer. Güveni kazanılarak oluşturulacak sadık ve bilinçli bir müşteri kitlesi sektör için ciddi bir atlama tahtası olabilir. Tüketicilerin temel çekince noktalarına eğilerek bu sorunun aşılabileceğine olan inancım çok yüksek.

Firmaların sıkıntılarını ve sorunlarını bir sonraki yazıya bırakarak, tüketici cephesindeki bu temel sorulara bir göz gezdirelim.

1.    Acaba ürünüm gönderilecek mi?

Tüketici neden, ürünün gönderilmemesinden endişe eder? Çok acı ancak yakın geçmişte ve halen bazı b2c işletmelerin ücretini tahsil ettiği halde talep edilen ürünü göndermediği bir gerçek.

Konu tabiî ki yasalar bacağından bakıldığında suç niteliğinde. Ve muhakkak adli anlamda bir şeyler yapılıyor. Bununla birlikte bu tür haberlerin duyuluyor olması bu sıkıntıyı yaşamayan tüketiciler nezdinde dahi ciddi bir çekince noktası olabiliyor. Bu noktada sistem, kendi içinde bir otokontrol mekanizması kurarak bu tür firmaların doğal eliminasyondan çok daha önce sistemden çıkarılabilmelerini sağlamalıdır. Burada belki devlet tarafından hayata geçirilecek bir kanunla, kurulacak olana bir sivil toplam kuruluşuna belli şartlardaki kişi ya da kurumlara e-ticaret lisansı verilmesinin sağlanması, bu şartları yitiren kişi ya da kurumların lisanslarının iptal edilebilmesi bir alternatif çözüm olabilir.

2.    Stokta kalmamış mazeretini duyacak mıyım?

“Değerli müşterimiz,

…. Tarihinde siparişini verdiğiniz ürünün stoklarımızda kalmadığı tespit edilmiştir. Tedarikçi firmadan da ürünün geçici olarak temin edilemediği bilgisinin alınması nedeniyle, siparişinizi gönderemiyoruz. İstediğiniz ürününün stoklarımıza girmesini bekleyebilir, yerine başka bir ürün seçebilir ya da ücret iadesini talep edebilirsiniz.

Saygılarımızla

Bıdıbıdı.com ”

Bu tür e-mailler ya da firma telefonları son zamanlarda epey alınır oldu. Satıcı bacağından bakıldığında sorun yok gibi gözüküyor. “Ne yapsın adamlar stoklarında kalmamış. Bak tedarikçi firmadan da alamamışlar yazık!!” denilebilir. Oysaki stok takibini yaparak stokta olmayan ürünleri sipariş ettirmemek, ya da stok maliyetleri nedeniyle stoklu çalışılamıyorsa tedarikçilerle ön anlaşma yaparak birkaç adet ürünün revize edilebilmesi mümkün olabilirdi.

3.    Gönderim zamanında yapılacak mı? (Çok bekletilecek miyim?)

Her satıcı, genelde o ürün özelinde ya da genel olarak ürünlerin hangi bölgelere kaç takvim günü ya da iş gününde gönderileceğini belirtmek zorundadır. Bazen tüketiciler bu tarihlere bakmayarak bir haftada ürün gönderimi yapabilirim diyen firmaya birinci günün sonunda ürünüm neden gönderilmedi diye sitem edebiliyor. Aceleci ve doğru düzgün okumayan müşterimizin hatalı olduğu aşikâr. Bununla birlikte genelde sektörde yaşanılan gecikme tedarik edememe ya da kargo firmalarıyla efektif çalışamıyor olmanın sonuçları. Burada satıcıların ürünün gönderileceği tarih konusunda mümkün olan en yüksek hassasiyeti ve dürüstlüğü gösterebilmeleri şart. Son birkaç yıldır çıkan süper hızlı gönderi gibi, bir işgününde teslim olanaklarının artması sektörün bu konudaki olumsuz ününü telafi edebilir.

4.    Gönderilen ürün doğru ve ayıpsız olacak mı?

Vermiş olduğu siparişin gelmesini heyecanla bekleyen tüketicinin eline, web sayfasında gördüğünden farklı ya da kusurlu hatta kullanılmış ürünlerin gönderildiğine tanık olunabiliyor. Hatta çekingenliği nedeniyle sipariş ettiği bir cinsel sağlık ürününü yerine talaş, toprak gibi alakasız şeyler gönderildiğini ve yine çekingenlik nedeniyle hakkını arayamadığını bildiğimiz örnekleri de duyuyoruz. Bu sorun sadece cinsel içerikli ürünlerde değil, elektronik ve cep telefonu siparişlerinde bile görülebiliyor maalesef. Hal böyleyken bazı satıcılar tarafında ciddi bir kötü niyet olduğu tartışılmaz.

Firma tarafında meydana gelen ve maksadı yanıltmaktan ziyade yanlışlık olan durumlar hariç, oldukça nahoş olan bu durum karşısında tüm firmaların yukarıda da belirttiğim gibi adli önlemler dışında sektörden ihraç etme gibi yöntemleri uygulayabilecekleri bir ortam gerekiyor sanıyorum.

5.    Kredi kartımı kullanırsam kart bilgilerim kopyalanır mı?

Bu soru sektörün en büyük sorunlardan biri olan micro-payment metotlarının azlığından kaynaklanıyor. Geçmişte yaşanmış bazı nahoş deneyimler ve bunların medya tarafından allanıp pullanarak sürekli gündeme getiriliyor olması, birçok kullanıcının internette kredi kartını kullanırken tereddüt ediyor olması sonucunu doğurdu. Hatta yüksek itibarlı bazı kişilerin “internette kredi kartımı kullanmak istemiyorum” açıklamaları sektöre ciddi rahatsızlıklar verdi. Oysa kredi kartının, internette kullanılması ile bir restauranta kullanılması arasında gerçekleşebilecek olan kopyalanma riski aynı.

Orta ve uzun vadede düzenli bir bilgilendirme ve reklam yapılmadıkça bu konuda güven anlamında bir gelişme olabileceği görülmüyor. Konu hakkında söyleyebilecek çok şey var. Ancak burada güven ortamının yeniden tahsisinden ziyade yeni ödeme metotları geliştirip bunların kullanım oranlarının artırılması daha etkili bir çözüm olabilir. Konu hakkında daha fazla detay için daha önce yazmış olduğum makale (http://www.alihaydarca.com/2008/11/14/odeyememe/)

6.    Ürünle ilgili bir sorun yaşarsam ya da geri vermek istersem sorun yaşar mıyım?

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre bir üründe açık bir ayıp söz konusu ise 30 gün içinde durumun firmaya bildirimi ile iade, indirim ya da değişim tüketicinin yasal hakkı. Hatta alınan ürünün ayıplı olduğu belli bir kullanımdan sonra ortaya çıkmışsa (gizli ayıp) 30 günlük süre geçilmiş olsa bile firmadan zararın tazmini talep edilebilmekte.

Gel gelelim bu hakların kullanılması konusunda sadece internet ortamında değil, bazı satıcıların işi yokuşa sürme ya da ağırdan alma noktasında kemikleşmiş bir davranış modelleri olduğu gözlemleniyor. Özellikle internet ortamında meydana gelen alışverişlerde bu konuya özel bir dikkat ve önem verilmesi hem firmalar hem de kanun koyucu ve uygulayıcılar açısından üzerinde titizlikle durulması gereken bir konu.

Sonuç olarak,

Tüketici gözüyle b2c eksenli e-ticaret’in Türkiye’deki sorunlarının irdelendiği bu makalede, sorunların Birey-Firma-STK ve Devlet ekseninde el-ele verilerek çözümlenmesi gerektiği ortaya çıkıyor.

Sektörün ve ülkemizin yarınlarını daha güçlü kılmak için hemen çalışılmaya başlanması dileğiyle

Sevgiler,

Oldukça keyifli geçen  sunumu slideshare’de paylaştım.  Şimdi de sizlerle paylaşıyorum.

Faydalı olması dileğiyle.

Dünya’nın bu günlerdeki gündemi, Amerika’dan başlayıp dalga dalga yayılan ekonomik fırtına! Öldük, bittik edalarıyla her yerde türlü türlü yazılar, röportajlar, demeçler görüyoruz ister istemez. Toplumun her kesiminden gelen farklı fikirler ve kriz senaryoları moralleri bozuyor ve yatırım planlarını ertelemeye ya da en azından üzerinde düşünmeye sevk . . . → Read More: Öde(ye)me(me)]]>  

On-line yayınlanan webgirişim dergisinin Kasım sayısında’ki e-ticaret’te ödeme ile ilgili makalem.

Dünya’nın bu günlerdeki gündemi, Amerika’dan başlayıp dalga dalga yayılan ekonomik fırtına! Öldük, bittik edalarıyla her yerde türlü türlü yazılar, röportajlar, demeçler görüyoruz ister istemez. Toplumun her kesiminden gelen farklı fikirler ve kriz senaryoları moralleri bozuyor ve yatırım planlarını ertelemeye ya da en azından üzerinde düşünmeye sevk ediyor bizleri. Tam böyle bir dönemde, yazacağım e-ticaret eksenli ikinci makalenin konusunu belirlemekte tereddüt ettim. Acaba böyle bir dönemde, hangi e-ticaret sitelerine yatırım yapıp yapmama ya da zamanlaması konusunda bir şeyler yazmak doğru olurdu muydu? Yoksa zaten bulanık olan ortama şu an yeni bir fikir eklemek için erken miydi? İşte bu nedenle, mideleri daha fazla bulandırmaya gerek olmadığını düşünerek farklı bir konuda yazmaya karar verdim. Konumuz: E-ticaret sitelerinde (şimdilik sadece B2C’ler) ödeme sistemlerine bakış.

Ödeme sistemlerinde yetersizlik
Gerek kendi şirketimizde yaptığımız müşteri anketleri, gerekse piyasada yapılmış anketleri incelediğimizde, ödeme sistemlerinin “görece yetersizliği” müşteri şikâyetlerinin başında geliyor. Görece yetersizlik diyorum. Çünkü, özellikle Türk bankacılık sisteminin günümüzde geldiği noktaya bakıldığında kullanılan kartlı ödeme sistemi uygulamalarıyla dünyada örnek gösterilebilecek bir yerde olduğunu görmekle beraber özellikle kartlı ödeme denilince aklımıza gelen kredi kartlarının internette kullanılmasında güven eksikliği nedeniyle yaşanılan bir yetersizlik algısı var.

Güven Unsuru!
İnternette yapılan her türlü alışveriş işlemi, tarafların birbirlerini görerek yaptıkları alışverişe (off-line) göre güven unsurunun daha çok sorgulandığı alışveriş türleridir. Satıcıyla yapılan göz teması o kişi tanıyalım ya da tanımayalım daha bir güvenli gelir bizlere. Oysa gerek fiyat avantajı, gerekse çabuk ve kolay olması nedeniyle on-line alışveriş çoğunlukla daha akıllıca görünmektedir. Peki, bir internet sitesinde alışveriş yaparken nasıl bir güvenlik sorunu yaşanabilir?

Ürün gönderilmeyebilir.

Kredi kartıyla ödeme yapılmış ise kart bilgileri (kart numarası, cvv2 ve son kullanma tarihi ) kopyalanıp, kötü niyetli şahıslarca kullanılabilir.

Alışveriş yapılan sitenin ancak hesap ekstresinde fark edilen ekstra kesintiler yapmış olduğu görülebilir.

 

Aslında liste belki daha da uzatılabilir. Ama alışverişten vazgeçmek için bu kadarı bile yeterli sanırım. Bu ihtimaller, muhtemel olmasına rağmen çok sıklıkla yaşanılan durumlar değildir. Belki de özellikle kart bilgilerinin kopyalanma ihtimalinin düşünülmesi internet üzerinde alışveriş yapılmasını engelliyor. Ancak burada ilginç bir noktayı belirtmek gerek; her ne kadar güven sorunundan bahsetsek de B2C (business to customer) mağazalarda müşterilerin tercih ettiği ödeme metotlarına bakıldığında kredi kartı kullanımı %80-85 seviyeleri ile lider ödeme metodu. Buradan çıkarılacak sonuç: İnternette alışveriş yapan kullanıcı (Yani zaten sistemde olan), kredi kartı kullanımının güvenli olduğunu düşünüyor. İnternette kredi kartı kullanımının güvenli olduğu mesajının verilmesi, internette alışveriş yapmasını arzu ettiğimiz o hedef müşteri kitlesini bir şekilde içeri çekebilir.

Kredi Kartı Kullanımının Teşvik Edilmesi
Gerek bankalar gerekse büyük kredi kartı şirketleri (VISA, MASTERCARD v.s) çeşitli reklam kampanyaları ve PR çalışmaları ile kredi kartlarının internette kullanılmasını teşvik edecek çalışmalar yapmalıdırlar. Esasen bu konuda hiçbir şey yapılmadığını söyleyemeyiz. Örneğin, 3D Secure sistemi VISA ve MASTERCARD tarafından geliştirilen tıpkı off-line ortamdaki Chip&PIN gibi kullanıcıların internette daha önceden belirlemiş oldukları şifrelerini girerek alışveriş yapmalarına olanak tanıyan bir sistemdir (Tabi bu sistemin zor olması, gerek kullanıcı, gerekse B2C nezdinde, pek tercih edilir olmamasına neden olmuştur. Burada kanımca, kullanım açısından direnç gösteren her uygulama gibi 3D Secure’ün de ya masaya yatırılıp dahakullanılabilir hale getirilmesi ya da yerine daha yenilikçi sistemlerin geliştirilmesi gerekiyor). Bankalar da sanal kart çıkararak (Kredi kartına, ek kart statüsünde bağlı olan, fiziki olarak basılmamış, limiti sıfır olup alışveriş anında limitini belirleyebileceğiniz bir kart) bu çalışmalara destek oldular bir şekilde! Kimine göre oldukça olumlu bir hareket olarak görülen bu çalışmalar, ne yazık ki istemeyerek de olsa topluma, internette fiziki kredi kartı kullanımının güvensiz olduğu gizli mesajını verdi.

Herkes kullanımı arttıracak iyi niyetli çalışmalar yapıyor. Ancak kimse kullanıcı davranışlarının temel dinamiklerini hesaba katamıyor. Sonuç itibariyle bu şekilde pek yürümediği ortada.

Alternatif Ödeme Metotlarında Mevcut Durum
Özellikle B2C cephesinden bakıldığında, firmalar müşterileri için alternatif ödeme metotlarını sunmaya çalışmaktalar. Havale gibi, kapıda ödeme gibi seçenekler kredi kartı olmayan ya da kullanmak istemeyen kullanıcılar için alternatif olabiliyor. Ancak buradaki kullanım oranları çok yüksek değil. Yaşanılan bazı sorunlarda işin cabası. Kapıda ödeme: Siparişini verdikten sonra gelen ürünü, teslim alırken kapıda ödeme yapılmasına (Nakit ya da kredi kartı) olanak sağlıyor. Migros sanal market’ten sebze meyve söylemişseniz gramaj farkı nedeniyle oluşabilecek fiyat farkını ödemek için en pratik yollardan biri olarak görünüyor. Bununla birlikte kötü niyetli kullanıma da son derece açık. İki adet farklı renkte buzdolabı sipariş edip kapıda beğendiğini alan, diğerini geri gönderen müşteri örnekleriyle dolu olabiliyor bu ödeme alternatifinin kullanımı ülkemizde.

Görüldüğü gibi her alışverişte olduğu gibi burada da karşılıklı güven ve iyi niyet çok önemli. Almanya’da Überweisung adı verilen basit bir ödeme metodu var. Kullanıcı ürünü sipariş ediyor, bu sırada satıcıya ilgili meblağı hesabından çekmesi için yetki de veriyor. Yani, müşteri ürünü aldıktan belki de kullandıktan sonra ödemeyi yapmış oluyor. Kullanıcının iyi niyetine dayanan bir ödeme metodu. Almanya’da konuyla ilgili konuştuğumuz bazı yetkililer burada kullanıcı tarafından meydana gelen istismarın çok çok az olduğunu belirtmişlerdi. Ülkemiz şartlarında bu ödeme sisteminin kullanılabilir olmadığını belirtmeme gerek yok sanıyorum.

Yeni Ödeme Metotları

İnternette alışveriş yaparken tek seçenek bunlar değil tabiî ki. Turkcell’in 2005′te duyurduğu Mobil Ödeme, Garanti Bankası’nın 2007′de lansmanını yaptığı CepBank Alışveriş’i göz dolduran örnekler içerisinde. Cep telefonu ile kredi kartı numarasını eşleştirip kart numarası yerine cep numarası girilmesi ve cep telefonuna gelen konfirmasyon SMS’ine özel şifre ile yanıt verip alışverişin sonlanması temeline dayanan her iki uygulamanın temel farkı. Turkcell’in bu hizmeti sadece herhangi bir kredi kartı sahibi müşterilerine önerirken, Garanti Bankası’nın kendi mudi ya da kart sahiplerinin herhangi bir operatördeki cep numarasına tanımlanabiliyor olması. Her iki sistem, kullanımı kolay ve gelecek vaat eden ödeme metotları olmalarına rağmen ne yazık ki yaygınlıkla kullanılabilir noktalara gelemediler hala. (Kullanım oranları ve toplumda bilinirlik durumlarına bakarak bunu kolayca anlayabiliyorsunuz)

Tüm dünyada yoğun bir kullanım gösteren PayPal‘in Türkiye pazarına girmek için birkaç zamandır hem bazı bankalar, hem de Ankara ile görüşmeler içinde olduğunu biliyoruz. Skype ve RapidShare gibi birçok yabancı kaynaklı internet uygulamasında satın alma işlemini çabucak halledebilmek için Türkiye’deki kullanıcıların da yavaş yavaş kullanmaya alıştığı PayPal, Türkiye’ye girdiğinde eğer doğru tanıtım ve konumlandırma yapılırsa çok başarılı olabilir. Burada beni en çok ilgilendiren nokta, eğer PayPal kullanıcının güvenini kazanırsa Türk e-ticaret sisteminin gelişiminde önemli bir sorun olarak görülebilen ödeme sistemlerindeki “görece yetersizlik” sorunu için olumlu bir kapı açabilecek olması.

–Doğrusu Doğa size gaddarlık etmiş.

Minnacık serçe konsa üstünüze

Beliniz bükülüverir.

Suları ürperten seher yeli

Baş eğdirir size

Bir de benim şu dağ gibi gövdeme bak!

Güneş bile zor giriyor içime,

Fırtına dallarıma oyuncak.

Her esen yel sana bora,

Bana kasırgalar meltem.

Bari gelip gölgemde yaşasan da

Üzerine kanat gersem.

Ama sizin soy nedense gider

Sulu, rüzgârlı yerlerde biter.

Acıyorum sizlere,

Doğa haksızlık etmiş sazlara.

–İyi yüreklisin, demiş . . . → Read More: Ulu Meşe, Cılız Saz]]>

Meşe bir gün, saza demiş:

–Doğrusu Doğa size gaddarlık etmiş.

Minnacık serçe konsa üstünüze

Beliniz bükülüverir.

Suları ürperten seher yeli

Baş eğdirir size

Bir de benim şu dağ gibi gövdeme bak!

Güneş bile zor giriyor içime,

Fırtına dallarıma oyuncak.

Her esen yel sana bora,

Bana kasırgalar meltem.

Bari gelip gölgemde yaşasan da

Üzerine kanat gersem.

Ama sizin soy nedense gider

Sulu, rüzgârlı yerlerde biter.

Acıyorum sizlere,

Doğa haksızlık etmiş sazlara.

–İyi yüreklisin, demiş saz meşeye;

Eksik olma, ama bizim için üzülme.

Benden çok sen kork rüzgârdan:

Ben eğilirim, kırılmam.

Doğru, bugüne kadar dayanmışsın,

Dimdik durmuş, boyun eğmemişsin.

Ama sertin serti var,

Bir gün, bakarsın, sana da çatar.

Demeye kalmamış rüzgâr patlamış,

Bir karayel, bir karayel ki neuzübillah!

O güne dek kimse rastlamamış

Böyle belalısına.

Rüzgârlar anası Kuzey,

En azgın oğlunu salmış dünyaya.

Saz eğilmiş, meşe dayanmış,

Derken karayel arttıkça artmış.

Sonunda birdenbire gelmiş meşenin hakkından:

Göklere değen başını sermiş yere,

Köklerini çıkarmış yedi kat yerden.

Jean de La Fontaine’den bir masal dinlediniz!

Düşünüyorum  da: Kimler silindi, parçalandı, kamulaştırıldı.

En güçlüler, en büyükler. Lehman Broters gibi AIG gibi  devler..

Ya küçüklere ne demeli bu kasırgadan belki de  sağ salim çıkacak olanlar..

Ulu meşeler köklerine kadar sarsılmaya devam edecek ve belkide ölecek.  Ama bence önce bu panik ve korku ortamı çoğularının sonunu getirecek.

Sözüm size ey cılız sazlar.. Vakit sizin vaktinizdir.  Bakmayın yıkılan meşelere ayakta durma azminiz bitmesin. Elbet bu fırtına da dinecek. Kuzeyin hırçın oğlu evine dönecek..

Son yılların moda terimi e-ticaret (e-commerce) şu günlerde Türkiye’de daha fazla tartışılır ve takip edilir oldu. Kolay yoldan para kazanmak, yat-kat-helikopter sahibi olmak isteyenler için bir adet “Acaba girişsek mi ?” modeli oldu ve maalesef olmaya devam edecek.  Eee tabi kolay bir para kazanma yöntemi(!):  Bir . . . → Read More: E-Ticaret dedikleri de ne ola ki ?]]> Yenilenen webgirişim dergisinin ilk sayısında yayımlanan E-ticaret konulu makalem.

Son yılların moda terimi e-ticaret (e-commerce) şu günlerde Türkiye’de daha fazla tartışılır ve takip edilir oldu. Kolay yoldan para kazanmak, yat-kat-helikopter sahibi olmak isteyenler için bir adet “Acaba girişsek mi ?” modeli oldu ve maalesef olmaya devam edecek.  Eee tabi kolay bir para kazanma yöntemi(!):  Bir internet adresi al,  küçük bir  ofis tut, bir kaç da ucuz maliyetli eleman oturt, bir de ucuz maliyetli bir yazılım aldın mıydı, al sana milyoner olma kapısı.  Bu iş bu kadar kolay işte.

Acaba öyle mi?

Yoksa değil mi?

Yurtdışı kopyaları da olmak üzere etrafımıza baktığımızda her türlü e-ticaret uygulamasını görür olduk. Yahu taşı toprağı altın internet dünyasında binlerle ifade edilen siteler varken ve açılmaya devam ederken, “milletin bir bildiği var” diye düşünüyor insan.  Yani kârlı bir iş olmalı ki millet buraya yatırım yapıyor.

Acaba öyle mi?

Yoksa değil mi?

Buraya nereden geldik?  Konuyu çok fazla uzatmadan gelin bakalım neymiş şu e-ticaret dedikleri.

Wikipedia’ya göre, e-ticaret: Mal ve hizmetlerin üretim, tanıtım, satış, sigorta, dağıtım ve ödeme işlemlerinin bilgisayar ağları üzerinden yapılması.

“Tanım” konusu çok önemli değil aslında, çünkü ilerleyen zamanla birlikte tanım da değişebiliyor.  E-ticaret için şöyle bir tanım da yapılabilir mi ne dersiniz?

“Amacı para kazanmak olan ve internet üzerinde gerçekleştirlen her türlü legal eylem.”

Bu tanımla  sadece b2c (business to customer), c2c (customer to customer) ve b2b (business to business) projeler değil, portaller, anında mesajlaşma uygulamaları ve hatta bir kısım bloglar da e-ticaret kavramı içine dahil edilebilir.

Bu açıdan bakıldığında internet dev bir pazaryerine benziyor. Öyle bir pazaryeri ki içinde başka pazarlar, dükkanlar ve tezgahlar (her anlamda) var.

Türkiye ve E-Ticaret

Günümüz Türkiye’sinde b2c olarak nitelendirilen e-ticaret uygulamalarının sayısı yaklaşık 2,000 civarında. Sayı sizi yanıltmasın! Velhasıl hepsiburada.com, estore.com gibi bir  elin parmaklarını geçmeyen birkaç site  dışında piyasada kendini çok fazla gösterebilmiş güçlü b2c’ler bulunmamakta. 2008 yılı sonu itibariyle en iyi ihtimalle 400-450 milyon Dolar seviyesinde gerçekleşeceğini tahmin ettiğim b2c bazlı e-ticaret hacminin büyük bir kısmı (yaklaşk % 85-90) bu birkaç b2c arasında dönmekte maalesef.

Buraya bir dip not eklemekte fayda var:  Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre Türkiye’de 2007 yılı itibariyle gerçekleşen e-ticaret hacmi  5,537 Milyar YTL  mertebesindeymiş. Çok tartışmalı bir konu olduğu için  burada belirtlilmesinde faydalı olacağını düşündüğüm bir nokta var: BKM’nin açıkladığı rakamlar maalesef tam olarak e-ticaret rakamlarınını ölçemediğimizin kanıtı, zira tam olarak açıklamamalarına rağmen hesaplamada kullandıkları kalemler arasında Mail Order ve Telephone Order harcamaların da olduğu düşünülüyor (Mail Order, Telephone Order (MO-TO): Fiziksel olarak kartın ortamda bulunmadığı harcama şekilleridir. Sigorta yaptırmak, uçak bileti almak, tatil organizasyonu v.s. ).  BKM 2007  ve 2008′in ilk yarıyıl dönemlerini kaşılaştırırken e-ticaretle iştigal eden işletmelerin sayısını da vermiş.  2008′in ilk yarısında 36,015 işletmenin olduğunu söylüyorlar.  Bu sayı gerçek olsa keşke, ama maalesef değil kanıt için etrafınıza biraz  bakınmanız yeterlidir.

Bu dip not için sonuç: “Türkiye’de, e-ticaret sektöründeki en büyük sorun sektörün ölçümlenemiyor olmasıdır.”

Nüfusu ve potansiyeli itibariyle bizim neredeyse yarımız ölçüsündeki Polonya’da bile 2007 sonu itibariyle 5,000 civarında  b2c ve 2,4 milyar  EUR civarında bir işlem hacmi bulunduğunu düşündüğümüzde durumun an itibariyle Türkiye adına  çok parlak olmadığı ortaya çıkıyor.

Ne yapmalıyız? E-ticaret’e girişmek için doğru bir zaman mı?

Sorulacak sorular ve verilen cevaplar kurum ve kişilere göre değişkenlik gösteriyor.  Herkes kendi kafasına göre cevabı bulduğunu  düşünüp bunun üzerine iş planlarını ve yatırımlarını şekillendiriyor. Genel itibariyle bu derece başarılı(!) bir e-ticaret sistemi oluştuğu için sorulan sorularda ve cevaplarında bir yanlışlık yapıldığını kabul etmek lazım.

Türkiye’de e-ticaretin hala istenilen seviyelere gelememiş olması konusu   üzerinde  sorulacak, yazılacak ve konuşulacak çok şey var. Bu konuları sonraki yazılarımıza bırakalım.

E-Ticaret Neden Önemli?

Peki üzerinde konuşup durduğumuz bu E-ticaret neden önemli?  Bu soruya cevap ararken şunu kendimize sormamız gerekebilir: “E-ticaret olmasa da dünya’da ticaret  yürür mü?”

Bu sorunun cevabı elbette: “Evet”.  Lakin, tıpkı cep telefonu olmadan hayatımızı bir şekilde idame ettiren bizler cep telefonları hayatımıza girdiğinden beri onsuz dışarı bile adımımızı atamıyorsak. E-ticaret de gün geçtikçe gerek kullanıcıya verdiği büyük rahatlık ve kolaylık nedeniyle gerekse satıcı ve tedarikçi açısından muazzam bir dağıtım kanalı halini alması nedeniyle vazgeçilmez bir şekil alıyor.

Son olarak, burada bundan böyle e-ticaret ile ilgili gerek sizden gelen konulara değinmek gerekse doğru soru ve cevapları bulabilmek adına birlikte olacağız.

Sevgiyle ve e-ticaretle kalın!

Doğum günleri, yıl başları, anneler günü, babalar günü derken her yıl bir çok kişiye hediye almamız gerekiyor. Bu gereklilik, kendini hediyeninin bulunması noktasında ciddi bir şekilde gösterir. Kendi adıma uygun bir mağaza . . . → Read More: Hediyedenizi.com’da neler oluyor?]]> Hediyedenizi.com,  2005′te  Fatih PAKDAMAR isimli genç bir fizikçi tarafından, Amerika’da eğtim aldığı zamanlarda düşünülüp kurulmuş. Niş bir alanda hizmet veren Türkiye’nin ilk hediye temalı internet sitesi.

Doğum günleri, yıl başları, anneler günü, babalar günü derken her yıl bir çok kişiye hediye almamız gerekiyor. Bu gereklilik, kendini hediyeninin bulunması noktasında ciddi bir şekilde gösterir. Kendi adıma uygun bir mağaza bulmak, hediye seçmek her zaman bir işkence olmuşur .

Hediyedenizi.com burada bir eksiklik ya da iş fırsatı olduğunun görülmesi üzere kurulmuş bir girişim. Hediyedenizi.com’da son zamanlarda yapılan birşey oldukça ilgi çekti ve kısa süre 2 milyon kişiden faza ziyaretçi çekmeyi başardı. Aslında çok zor birşey olmasa da  derlenip toparlanan bilgi ve bunun tek bir noktadan sunuluyor olması kullanıcılara ilginç gelmiş anlaşılan.

Siteye gün ay ve yıl olarak doğum gününüzü yazıyorsunuz.  O gün ne oldu, Sizinle aynı gün doğan ünlüler kim, uğurlu taşınız ne gibi gerekli gereksiz bir sürü bilgiye ulaşabiliyorsunuz.

Fatih Bey’den aldığım bilgiye göre bu uygulama sitenin işlem hacminini de olumlu yönde etkilemiş.   Alexa verilerine baktığımızda da önemli bir çıkışın olduğunu  zaten görebiliyoruz.  Aldığım bir diğer haber ise yakında burada çok farklı ve etkileyici yenilikleri görebilecekmişiz.

Türkiye’de şu sıralar e-ticaret sektörünün sancılı olduğunu biliyoruz. Küçük olsun büyük olsun e-ticaret işiyle iştigal eden girişimlerin farklı ve kullanıcının dikkatini çekecek yaratıcı uygulamalar ve yenilikler getirmesinin ne kadar önemli olduğunu bir kere daha belirtmekte fayda olduğunu düşünüyorum.

www.hediyedenizi.com

Site Avrupa ve Amerika’daki benzerlerinin Türkiye’deki ilk örneği.  Cavalli, Armani, Calvin Klein gibi A/B sınıfına hitap eden ürünleri uygun fiyata sunabileceklerini söylüyorlar. Özellikle Avrupa piyasasına baktığımızda bu tip “private sales” yapan sitelerin on milyonlarca . . . → Read More: Marka dünyasına elit bir satıcı doğdu.. markafoni.com]]> Birkaç ay önce varlığından haberdar oldugum ilk başlarda beni çok etkilemeyen ancak zamanla artan ilgiyi gördükçe  dikkatimi çekmeyi başaran başarılı bir girişim www.markafoni.com

Site Avrupa ve Amerika’daki benzerlerinin Türkiye’deki ilk örneği.  Cavalli, Armani, Calvin Klein gibi A/B sınıfına hitap eden ürünleri uygun fiyata sunabileceklerini söylüyorlar. Özellikle Avrupa piyasasına baktığımızda bu tip “private sales” yapan sitelerin on milyonlarca euro ciro yaptıklarını görüyoruz. Örneğin, -bu veriyi teyit edemedim-  Fransız menşeeli private sales şirketi http://www.vente-privee.com un geçen sene 350 mio Euro’ya yakın ciro yaptığını duydum.

Markafoni sadece davet ile gelen üyelere satış yapıyor. Yani, markafoni üyesi bir tanıdığınız yoksa üye olamıyorsunuz. Bu bile siteye oldukça çekici bir hale getirmeye yetebilir.  Geçen hafta e-tohum buluşmasında Markafoni’nin genç girşicimleri Ahmet Emre SARI ve Tolga TATARİ konuktu.  Her ne kadar cirolar ve üye sayıları hakkında ser verip sır vermediyseler de rakamlarını gelişme eğirisi içinde olduğu mesajını alabildik.

Şu ara devam eden güzel bir kampanyaları da var. Davet edilen arkadaşınızın ilk alışverişinde davet eden kişi olarak 10 YTL kazanabiliyorsunuz.

Kıpır kıpır, enerji dolu güzel bir girişim daha kazandı Türk İnternet Dünyası.  Markafoni’yi fırsatları yakalayabilmek için öneriyorum.

www.markafoni.com

Uzman ve profesyonel bir kadroyla yönetilen çok güzel bir projeydi. Böyle olmamalıydı ama sisteme kattıkları eşsiz değer için . . . → Read More: Weblebi.com kapandı.. Türkiye’de e-ticaret sistemine daha fazla güvenmemiz lazım.]]> Weblebi.com ana sayfasına verdiği ilanla bugün itibariyle ticari faaliyetini durdurduğunu açıkladı. Türkiye’nin en büyük ikinci veya üçüncü sırasındaki b2c’si olduğu düşünülünce yaşanılan gelişme hakikaten üzüntü verici. Birkaç zamandır bazı gruplarla satış için görüştüklerini biliyordum, ancak kapatılma gerçekten sürpriz oldu.

Uzman ve profesyonel bir kadroyla yönetilen çok güzel bir projeydi. Böyle olmamalıydı ama sisteme kattıkları eşsiz değer için kesinlikle alkışı hak ediyorlar.

Yakın zamanda birçok haber işittik (daha da işiteceğiz gibi). Kapananlar, kapatılanlar, sıkıntıda olanlar, küçültülenler. Peki neler oluyor bu piyasaya!  Dışardan bakan bir göz için yaşanılan gelişmeler e-ticaret sektörün ciddi olarak sıkıntı içinde olduğu ve çökmekte olduğunu düşündürebilir. Tabiki bunda  yaşanılan ekonomik gelişemlerin katkısı var. Ancak  genele bakıldığında sistem birşekilde kendini silkeliyor ve deniyor.  Önümüzdeki dönem güzel gelişmelere haberci olacak inancındayım. Bakın 2001 banka krizlerine, daha yedi yıl önce kesinlikle güven duyulmayan bankalar bugün Türkiye’nin en güvenilir sistemini oluşturmuş durumdalar.

Bu sektörde çalışan ve ekmeğini kazanan biri olarak umutsuz değilim.  Yaşanılan gelişmelerin daha güçlü ve dinamik bir sektörü -zorlayarak ta olsa- oluşturacağı kanaatindeyim.

Ne derler bilirsiniz. “Güneş, karanlığın en yoğun olduğu andan itibaren doğmaya başlar.”

BKM’ye göre E-ticaret hacmi 2007 yılının aynı dönemine göre %84’lük artışla 4,4 Milyar YTL mertebesine ulaşmış. E-ticaret sektörü içinde olan biri olarak şunu net olarak söyleyebilirimki; . . . → Read More: BKM,2008 yılı ilk altı aylık işlem hacmini açıkladı.. Ama!]]> BKM, nam-ı diğer Bankalararası Kart Merkezi 2008 yılının ilk yarısındaki işlem hacimlerini açıkladı. Birçok gazetede konu hakkında haberleri bulabilirsiniz. Yalnız benim dikkatimi çeken önemli bir husus varki değinmeden geçemeyceğim. E-ticaret rakamları..

BKM’ye göre E-ticaret hacmi 2007 yılının aynı dönemine göre %84’lük artışla 4,4 Milyar YTL mertebesine ulaşmış. E-ticaret sektörü içinde olan biri olarak şunu net olarak söyleyebilirimki; Bu rakamlar tamamen hatalı. BKM’ye göre e-ticaret hacmini oluşturan bileşenler içinde ne var? İnternetten birebir yapılan alışverişi (hepsiburada.com, tio.com.tr, gittigidiyor.com v.s. gibi satıcılar) düşündüğümüzde bu rakamaların 2008 yılının ilk yarısında 300-400 mio. YTL civarında olması gayet mantıklı görünüyor. Bunu sektörün lideri konumda olan birçok b2c işletmenin aylık cirolarına bakarak söyleyebiliyoruz. Aldığım bazı duyumlar BKM tarafında hala e-ticaret rakamlarını  nasıl hesaplanacağını  netleşmemiş olduğu. TeknoSA gibi off-line dünya satıcılarının bile bazı ciro kalemlerinin bu hesaplama içine alınmış olunabileceği ihtimali var.

Sonuçta elde edilen 4,4 milyar YTL keşke diyebileceğimiz rakamlar. Ancak maalesef gerçekçi durmuyorlar. Sektörümüzün en büyük eksikliği olan çapımızı bilememe problemi hem yeni yatırımların yapılmasını engelliyor hem de gerçekçi olmayan rakamlara aldanıp birçok işletmenin bu sektöre yatırım yapma(ma)sına neden oluyor .

Bu arada kayıtlı işyeri sayısı ise bana göre tam bir muamma. Hadi sayalım Türkiye’de 36,015 tane e-ticaret işletmesi olabilir mi?

Umarım sektör içinde gerçekçi istatistiklere ulaşabileceğimiz bir yapılanma gerçekleşir. Burada BKM yerine tüm e-ticaret işletmecilerinin ciro rakamlarını paylaşabileceği tarafsız bir yapılanmanın gerekliliği ortaya çıkıyor. ETİD adı verilen Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneği’nin konu hakkında yakında bir çalışma başlatacağına inanıyorum.